Twintig jaar geleden, aan het einde van een rommelmarkt op het Ballenspelplein in Brussel, ontdekte ik de wereld van opaline. Vazen in levendige kleuren, niet erg schoon, die daar alleen op de grond stonden. Hun kleuren spraken me aan en ik ben ze nooit meer gestopt met verzamelen.
Wat is opaline?
Opaline is een type decoratief glas dat in het begin van de 19e eeuw in Frankrijk verscheen. Het was zeer succesvol bij de aristocratie en de bourgeoisie, vooral onder het bewind van Lodewijk Filips en Napoleon III.
Opaline is geïnspireerd op Venetiaans glas en Europees porselein. De ontwikkeling ervan begon rond 1800 in Frankrijk, met name dankzij de manufacturen van Baccarat, Saint-Louis en Choisy-le-Roi.
Het werd zeer gewild tijdens de Restauratie (1815-1830) en vooral tijdens het Tweede Keizerrijk (1852-1870), waar het werd geassocieerd met een zeker idee van luxe en verfijning.
Dit opaline wordt gedefinieerd als een gekleurd en ondoorschijnend glas, vaak verward met porselein. De samenstelling varieert afhankelijk van de periode, maar omvat over het algemeen:
Silica (hoofdbestanddeel van glas)
Loodoxide (om gewicht en glans te geven)
Ondoorzichtige stoffen zoals tin, gecalcineerd been of fluor
Metaalkleurstoffen (koper voor groen, goud voor roze, kobalt voor blauw)
De beroemde manufacturen uit die periode waren: Baccarat, Saint-Louis of Choisy-le-Roi.
Maar persoonlijk heb ik, onder de Franse manufacturen, vooral een zwak voor opaline van Portieux.
Opaline van Portieux
De Opaline van Portieux is een Franse glasproductie van de Verrerie de Portieux, een fabriek die in 1705 in de Vogezen werd opgericht. Het is vooral bekend om zijn creaties in gekleurd opaline en gevormd glas, die van de 19e tot de 20e eeuw zeer succesvol waren.
In de 20e eeuw: Opaline van Portieux werd een klassieker van de Art Deco- en Belle Époque-stijl, zeer gewild in Frankrijk en internationaal.
Opaline van Portieux onderscheidt zich door:
Een melkachtig en doorschijnend aspect, vaak dichter dan Venetiaans of Italiaans opaline.
Een breed scala aan kleuren, waaronder:
🔵 Bleu Portieux (iconische hemelsblauwe tint)
⚪ Melkwit (het meest voorkomende)
🌸 Lichtroze
💛 Goudgeel
🖤 Intens zwart (zeldzaam)
Een gevormd glas met patronen: in tegenstelling tot de geblazen opalines van Baccarat, geeft Portieux de voorkeur aan vormen om reliëfs te creëren.
De Bleu Portieux vaas is een van de beroemdste modellen, onmiddellijk herkenbaar aan zijn levendige kleur en zijn tijdloze, uiteindelijk vrij moderne design.
Het is trouwens een model dat ik regelmatig zoek voor de catalogus, deze vaas en de glazen.
Opaline van Empoli
De toonaangevende opaline bij Bazaarologie komt voornamelijk uit Italië. Het is de opaline van Empoli, geproduceerd in Toscane. Het is bijzonder herkenbaar aan zijn levendige kleuren en zijn doorschijnende of semi-ondoorzichtige aspect.
Opaline van Empoli is een gekleurd ondoorschijnend glas, zowel vergelijkbaar met Franse producties als met zijn eigen specifieke kenmerken:
Markante kleuren: met name smaragdgroen (de kenmerkende kleur van de regio), intens blauw, dieprood en de kleur karamel/amber.
Een doorschijnend of ondoorschijnend aspect, soms helderder dan Frans opaline.
Strakke en moderne vormen, in overeenstemming met het Italiaanse design van de 20e eeuw.
Het wordt gemaakt van silica, metaaloxides voor de kleur en opacificerende middelen zoals fluor of tin.
Verschillende glasfabrieken in Empoli hebben de geschiedenis van dit opaline bijzonder gemarkeerd:
-
Vetrerie Empoli – Grote fabriek uit de 20e eeuw, bekend om zijn gekleurde vazen en karaffen.
-
V.B. Opaline Florence – Gespecialiseerd in creaties uit de jaren 1950-1970, met een zeer modern design.
-
Stella Glass – Bedrijf actief in de productie van elegante stukken in opaline en kristal.
Ik probeer over het algemeen, zoveel mogelijk, het herkomstetiket te bewaren, om dit vakmanschap te waarderen. Het staat u vrij om het later te verwijderen.
Deze manufacturen pasten hun creaties aan de specifieke kenmerken van de markten waarnaar ze exporteerden. Sommige kleuren werden bijvoorbeeld alleen gemaakt voor de Engelse markt of alleen voor Noord-Amerika.
Dit opaline was erg populair in de tweede helft van de 20e eeuw.
De objecten van opaline uit Empoli zijn vaak slank en strak, met zachte rondingen en een minimalistisch design, in overeenstemming met de Italiaanse stijl van de 20e eeuw.
En dat is ook wat het aantrekkelijk maakt voor liefhebbers van vintage design, met name de creaties uit de jaren 1950-70. De moderne vormen en heldere kleuren maken het gemakkelijk om ze te integreren - of zelfs te verfraaien - in onze huidige interieurs.
Je zult dus veel Italiaans opaline vinden, maar ook (onverwacht) Belgisch opaline, afkomstig van de glasfabriek Rupel Boom.
Opaline Rupel Boom
Er zijn trouwens veel parallellen te trekken tussen deze glasfabrieken in het Zuiden en die in het Noorden. Allemaal produceerden ze zowel uitzonderlijke stukken als industriële producten. De flessen Fanta of Coca-Cola voor de Italiaanse glasfabrieken en de bierglazen voor die van Boom.
Vaak gelabeld onder het etiket "Echte opaline - de Valoi - Buckingham - glasmeesterschap Rupel Boom", werd deze opalineproductie toen beschouwd als een luxegeschenk. Ik houd vooral van hun pastelkleuren. Maar de meest gewilde stukken zijn voornamelijk die uit de Hulabaloo-collectie, dicht bij een Scandinavisch design, met ronde en strakke vormen, creaties van Felix Albrecht Van Ransbeeck.
Sinds 1981 met pensioen, bevinden zijn vazen, dubbel uitgevoerd in kobaltblauw, zich in de musea van Luik, Charleroi en Gent.
Ik kom in een andere post terug op de Scandinavische maar ook Spaanse creaties. Want uiteindelijk, wat opaline betreft, is het meer dan hun herkomst, de combinatie van vormen en kleuren die je tot verzamelaar(ster) maakt.
En hier loop ik het risico een beetje lyrisch te worden: opaline straalt als het in familie is, met meerdere stukken.
More is more. Zeker.